ภาวะเพ้อ (Delirium) ในผู้ป่วยสมองเสื่อม : สัญญาณเตือนภัยที่ต้องเท่าทัน

สำหรับครอบครัวที่มีผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยโรคสมองเสื่อม  การเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมบางอย่างอาจดูเหมือนเป็นเรื่องปกติของโรค

แต่หากพบว่าผู้ป่วยมีอาการสับสนอย่างฉับพลัน อารมณ์แปรปรวน หรือเห็นภาพหลอนขึ้นมาภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหรือกี่วัน นั่นอาจไม่ใช่แค่ความเสื่อมตามวัย

แต่เป็นสัญญาณของ ภาวะเพ้อ หรือ Delirium ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องการการดูแลอย่างทันท่วงที

Delirium คืออะไร และแตกต่างจาก Dementia อย่างไร?

หลายคนมักสับสนระหว่าง Delirium และ Dementia เพราะทั้งสองภาวะส่งผลต่อสมองเหมือนกัน แต่มีความแตกต่างสำคัญที่ ระยะเวลาและการเกิด

Dementia (สมองเสื่อม): เป็นกระบวนการที่ค่อยๆ เกิดขึ้นอย่างช้าๆ ใช้เวลาเป็นเดือนหรือเป็นปี อาการจะค่อยๆ หดหายทีละนิดอย่างต่อเนื่อง

Delirium (ภาวะเพ้อ): เป็นภาวะสมองทำงานผิดปกติอย่าง เฉียบพลัน อาการมักเกิดขึ้นเร็วและมีลักษณะ ขึ้นๆ ลงๆ ในรอบวัน

บางเวลาผู้ป่วยอาจดูรู้เรื่อง แต่ผ่านไปไม่กี่ชั่วโมงอาจเริ่มสับสน ก้าวร้าว หรือซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

ผู้ป่วยที่เป็นโรคสมองเสื่อมอยู่แล้วจะมีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะเพ้อได้ง่ายกว่าคนทั่วไปอย่างมาก เนื่องจากเนื้อสมองมีความเปราะบางอยู่แล้ว

เมื่อมีปัจจัยกระตุ้นเพียงเล็กน้อยก็สามารถส่งผลกระทบต่อการทำงานของสมองได้ทันที

ภาวะเพ้อมักไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยไม่มีเหตุผล แต่เป็นผลมาจากความผิดปกติของร่างกายที่ส่งผลต่อสมอง ปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อยในผู้ป่วยสมองเสื่อม ได้แก่:

1. การติดเชื้อในร่างกาย: เช่น การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือปอดอักเสบ ซึ่งบ่อยครั้งผู้ป่วยไม่ได้แสดงอาการไข้ แต่แสดงออกผ่านอาการสับสน
2. ความผิดปกติของสมดุลเกลือแร่หรือภาวะขาดน้ำ: การดื่มน้ำน้อย หรือได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ
3. ผลข้างเคียงจากยา: การเริ่มยาใหม่ การปรับขนาดยา หรือการใช้ยาที่มีฤทธิ์กดประสาท ยานอนหลับ และยาแก้แพ้บางชนิด
4. ความเจ็บปวดที่ไม่ได้บอก: เช่น ท้องผูกรุนแรง ปัสสาวะคั่ง หรือแผลกดทับ
5. การเปลี่ยนสิ่งแวดล้อม: การย้ายสถานที่ การเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล หรือบรรยากาศรบกวนในเวลากลางคืน

หากสงสัยว่าผู้ป่วยมีภาวะ Delirium สิ่งสำคัญที่สุดคือ การหาสาเหตุทางการแพทย์ ญาติหรือผู้ดูแลควรรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลเพื่อตรวจหาสาเหตุที่แฝงอยู่ เพราะเมื่อรักษาต้นเหตุ เช่น การให้ยาปฏิชีวนะรักษาการติดเชื้อ หรือแก้อาการขาดน้ำ ภาวะเพ้อนี้ก็สามารถหายหรือปรับตัวดีขึ้นจนกลับสู่สภาวะเดิมได้

ในระหว่างการดูแล ผู้ดูแลควรสร้างบรรยากาศที่เงียบสงบ จัดแสงสว่างในห้องให้เหมาะสมในเวลากลางวันและกลางคืน

เพื่อลดความสับสนเรื่องเวลา พูดคุยด้วยน้ำเสียงที่สงบและใช้คำพูดสั้นๆ สื่อสารให้ผู้ป่วยรู้สึกปลอดภัย ตลอดจนคอยเตือนเรื่องวัน เวลา และสถานที่อย่างอ่อนโยน

สนับสนุนโดย  hoiana